Wet wijzigt videoconferenties bij strafzittingen vanaf 6 november 2026

De wet van 15 oktober 2026 tot wijziging van diverse bepalingen met betrekking tot het gebruik van de videoconferentie in het kader van gerechtelijke procedures is op 27 oktober 2026 in het Belgisch Staatsblad bekendgemaakt. Omdat de wet geen bijzondere inwerkingtredingsbepaling bevat, treedt zij op 6 november 2026 in werking.

De wet wijzigt het Gerechtelijk Wetboek, het Wetboek van Strafvordering, de Voorlopige Hechteniswet, de wet op de externe rechtspositie van veroordeelden en de Interneringswet. De aanpassingen raken dus ook strafzittingen die onder de gewijzigde bepalingen vallen, waaronder in voorkomend geval procedures voor de politierechtbank.

Wat staat vast?

• Wanneer de wettelijk bedoelde authenticatiemiddelen niet beschikbaar zijn, kan de rechter een ander middel aanvaarden dat hij passend acht om de deelnemer op afstand te identificeren en te authenticeren.
• De organisatie en het verloop van de zitting enerzijds en het gebruikte videoconferentiesysteem anderzijds moeten gezamenlijk de wettelijke waarborgen verzekeren.
• Rechters en griffiers kunnen hun taken bij een videoconferentie onder voorwaarden uitoefenen vanaf een andere geschikte plaats die door de korpschef of de rechter is goedgekeurd.
• De wettelijk bedoelde instemming is uitzonderlijk niet vereist wanneer alle deelnemers wegens de omschreven nood- of veiligheidssituatie niet fysiek mogen verschijnen en de zitting volgens de wet niet kan worden uitgesteld.
• Opnames kunnen gedurende de wettelijke bewaartermijn ook worden bewaard in een ander door de Koning aangewezen informaticasysteem of in een combinatie van systemen.
• Artikel 560 Wetboek van Strafvordering krijgt een aanvullende termijnregel bij kennisgeving door de griffier per fax, gewone brief of elektronische weg.

De wet creëert geen algemeen recht om elke zaak op afstand te laten behandelen. De toepasselijke procedure, de rechterlijke beslissing en de overige voorwaarden van het bestaande wettelijke kader blijven beslissend.

Waarom is dit relevant voor de politierechtbank?

Vanaf 6 november 2026 moet in een dossier met deelname op afstand niet alleen worden gecontroleerd of videoconferentie wettelijk was toegestaan. Ook de identificatie van de deelnemer, de concrete plaats van deelname, de toepasselijke instemmingsregel, de kennisgeving en de technische waarborgen moeten uit het dossier kunnen worden beoordeeld.

Voor de verdediging zijn vooral de mogelijkheid om de zitting daadwerkelijk te volgen, vertrouwelijk met de advocaat te overleggen, stukken te raadplegen en zonder relevante technische hinder te reageren van belang. Een storing leidt niet automatisch tot nietigheid; de concrete invloed op de deelname en de rechten van verdediging moet worden vastgelegd en beoordeeld.

Welke dossiercontrole is aangewezen?

• bepaal eerst de datum van de zitting en controleer of de wet toen al in werking was;
• identificeer de wettelijke grond en de rechterlijke beslissing voor deelname per videoconferentie;
• ga na of instemming vereist was en hoe zij werd gevraagd en vastgelegd;
• bij afwezigheid van instemming: controleer de wettelijke nood- of veiligheidssituatie, het algemene verbod op fysieke verschijning en de onmogelijkheid om de zitting uit te stellen;
• noteer welk identificatie- en authenticatiemiddel werd gebruikt en waarom dit passend werd geacht;
• controleer de kennisgeving, de gebruikte communicatiewijze en de toepasselijke termijn;
• laat storingen en hun gevolgen voor hoorbaarheid, zichtbaarheid, overleg en effectieve deelname in het proces-verbaal opnemen;
• vraag zo nodig gegevens over een opname, de bewaartermijn en het gebruikte informaticasysteem op.

Interpretatie en nog te verifiëren punten

De verruiming naar alternatieve authenticatie biedt praktische flexibiliteit, maar vergroot het belang van een controleerbaar proces-verbaal. De uitzondering op instemming is cumulatief geformuleerd en kan niet als een algemene bevoegdheid voor verplichte afstandsdeelname worden gelezen.

Er is nog geen gepubliceerde rechtspraak over de nieuwe bewoordingen. De concrete toepassing zal mede afhangen van de feitelijke organisatie van de zitting, de motivering van de rechter en de aantoonbare gevolgen van eventuele technische problemen.

Officiële bronnen

Dit artikel biedt algemene informatie en vormt geen individueel juridisch advies. De toepasselijke regels en de gevolgen van een videoconferentie moeten aan de hand van het concrete dossier worden beoordeeld.