Nieuwe ADR-controlelijst en risicocategorieën bij vervoer van gevaarlijke goederen

Op 8 oktober 2026 is het koninklijk besluit van 20 september 2026 bekendgemaakt dat de Belgische procedure voor controles op het vervoer van gevaarlijke goederen over de weg actualiseert. Omdat het besluit geen bijzondere inwerkingtredingsbepaling bevat, treedt het volgens de gewone regel in werking op 18 oktober 2026, de tiende dag na de bekendmaking.

Wat staat vast?

Het besluit zet deels Besluit (EU) 2024/1254 en gedelegeerde Richtlijn (EU) 2025/1801 om. Het vernieuwt de controlelijst voor wegcontroles en vervangt de niet-uitputtende lijst van ADR-inbreuken door een indeling in drie risicocategorieën. Het verduidelijkt ook de federale bevoegdheidsverdeling: de minister van Economie controleert de uitdrukkelijk opgesomde ADR-klassen en UN-nummers; het Federaal Agentschap voor Nucleaire Controle controleert gevaarlijke goederen van klasse 7.

De nieuwe controlelijst registreert onder meer plaats en datum van de controle, nationaliteit en kenteken van het voertuig, land van de onderneming, identiteit van de bestuurder, vervoerder en afzender, totale hoeveelheid gevaarlijke goederen, ADR-vrijstellingen, verpakkingswijze, begeleidingsdocumenten, markering en etikettering, goedkeuringscertificaten, opleidingscertificaat, uitrusting en de risicocategorie van vastgestelde inbreuken.

Drie risicocategorieën met verschillende gevolgen

Categorie I omvat inbreuken met een hoog risico op overlijden, ernstig lichamelijk letsel of aanzienlijke milieuschade. Bij een wegcontrole leiden zij normaal tot onmiddellijke en passende corrigerende maatregelen, zoals immobilisatie van het voertuig. Voorbeelden zijn verboden vervoer, lekkage, vervoer zonder vereiste voertuigidentificatie of geldige ADR-opleiding, ernstige gebreken aan verpakkingen of tanks, ontbrekende essentiële documenten of markeringen en niet-naleving van regels over ladingzekering of beveiliging.

Categorie II betreft risico op lichamelijk letsel of milieuschade. Correctie gebeurt normaal ter plaatse indien mogelijk, anders uiterlijk bij de voltooiing van de lopende vervoersactiviteit. Voorbeelden zijn ontbrekende of niet-conforme brandblusmiddelen, overschreden test- of controledatums, beschadigde verpakkingen, ontbrekende schriftelijke instructies, onjuist parkeren of onvoldoende toezicht, en tekortkomingen rond opleiding, veiligheidsadviseur of documentbewaring.

Categorie III omvat geringe risico’s. Corrigerende maatregelen hoeven niet noodzakelijk op de controleplaats te worden uitgevoerd. Het gaat onder meer om afwijkende afmetingen van etiketten of letters, ontbrekende niet-essentiële documentgegevens, een niet aan boord aanwezig opleidingscertificaat wanneer wel aanwijzingen bestaan dat de bestuurder erover beschikt, onjuist aangebrachte markeringen en laattijdige indiening van documenten.

De categorie is geen automatische kwalificatie

De lijst is uitdrukkelijk niet uitputtend. De handhavingsinstantie of controlerende ambtenaar moet rekening houden met de bijzondere omstandigheden en kan de risicocategorie verhogen of verlagen. Niet-vermelde tekortkomingen worden ingedeeld volgens de algemene omschrijving van de categorieën. Als bij één vervoerseenheid verschillende inbreuken worden vastgesteld, wordt voor de rapportage alleen de ernstigste categorie vermeld.

Dat rapporteringsvoorschrift betekent niet dat minder ernstige vaststellingen verdwijnen of zonder belang zijn. Evenmin bepaalt de risicocategorie op zichzelf automatisch de strafrechtelijke kwalificatie, de schuld of de uiteindelijke sanctie. Daarvoor blijven de concrete ADR-bepaling, de toepasselijke Belgische sanctieregeling, de feitelijke vaststellingen en de bevoegde rechter beslissend.

Welke dossiercontrole is aangewezen?

• stel de datum van de controle vast: voor controles vóór 18 oktober 2026 geldt de vroegere bijlage;
• vraag de ingevulde controlelijst, het proces-verbaal, foto’s, meetgegevens en eventuele immobilisatiebeslissing op;
• controleer de exacte ADR-versie, klasse, classificatiecode en het UN-nummer van de vervoerde stof;
• vergelijk iedere vaststelling met de concrete ADR-verplichting en de nieuwe risicocategorie;
• onderzoek welke bijzondere omstandigheden een verhoging of verlaging van de categorie verantwoorden;
• controleer de bevoegdheid en identiteit van de controlerende instantie;
• maak onderscheid tussen het ontbreken van een document, een inhoudelijk onjuist document en een document dat niet aan boord is maar wel bestaat;
• verifieer of de genomen corrigerende maatregel, met name immobilisatie, passend en proportioneel was;
• controleer bij meerdere tekortkomingen of het rapport de ernstigste categorie correct vermeldt zonder de afzonderlijke feiten te vermengen.

Wat is interpretatie of nog onzeker?

De praktische betekenis van de beoordelingsmarge zal afhangen van de motivering in het proces-verbaal en van toekomstige rechtspraak. Het besluit geeft geen afzonderlijke motiveringsformule voor een verhoging of verlaging van de categorie. In een betwist dossier moet daarom uit de vaststellingen kunnen blijken welke concrete risico’s de gekozen indeling en maatregel dragen.

Er is nog geen gepubliceerde rechtspraak over de toepassing van deze nieuwe bijlagen. Het besluit wijzigt bovendien niet de algemene bewijsregels en creëert geen vermoeden dat elke aangekruiste tekortkoming automatisch bewezen is.

Officiële bronnen